Sztukę Tomasza Barczyka inspiruje potoczna rzeczywistość, sytuacje codzienne postrzegane okiem wrażliwego artysty, bystrego obserwatora życia, który swe  dzieło potrafi dodatkowo obdarzyć  charakteryzującym go  poczuciem  humoru. Barczyk jest twórcą młodym, o wyrazistym temperamencie artystycznym, pozwalającym mu na podejmowanie szybkich decyzji i równie rychłą ich realizację. Zależy mu na tym, by  uchronić świeżość pierwszego wrażenia i ubrać je w  jak najbardziej adekwatną formę kompozycyjnego przekazu. Od początku impulsem jego działań twórczych jest  człowiek, przy czym  kobieta zajmuje  pozycję bezspornie uprzywilejowaną. Z technik artystycznych zdecydował się na  malarstwo i grafikę, zaś  z repertuaru tej ostatniej wybrał odwieczny drzeworyt oraz – stosowane od XIX wieku – litografię i linoryt.

Poddając analizie  dzieło artysty, potrafimy bez trudu dostrzec, że jego dotychczasowe oeuvre  zdominowała natura grafika. Środki ekspresji jakie stosuje  w malarstwie pozostają bliźniaczo podobne do tych, które określają jego dokonania z obszaru sztuk graficznych. Stawiając na tradycję w doborze  stosowanych technik, artysta  jako motyw wiodący obrał sobie  również – znany od prehistorii  -  wizerunek aktu kobiecego.  Jego  interpretacja nagiej postaci odległa jest od kanonów  renesansu, baroku czy klasycyzmu, wiele w niej zaś odniesień do przemian ustanowionych przez szerokie spektrum tendencji minionego stulecia.

Barczyk pracuje cyklami, a każdy z nich rządzi się swoimi prawami, posiada osobną poetykę i siłę ekspresji. Serię prac powstałą w przedziale lat 2003-2005 zatytułował  „Erotina”. Większość  z nich opatrzona została  dodatkowymi określeniami  typu „Acqua Erotina” czy „Bath Erotina”, które sytuują dziejąca się na nich akcję w kontekście uzdrawiającej wody i kąpieli. Smukłe, sprężyste, zaznaczone  lekkim konturem sylwetki młodych kobiet, charakteryzuje powab, wdzięk i gracja, dopowiedziane soczystą lub zdecydowanie wyciszoną, pastelową nutą barwną. Autor nie zatrzymuje się na portretowym ujęciu bohaterek swych przedstawień, to co zajmuje go najbardziej, to kreacja niebanalnych układów postaci w przestrzeni tła. Dynamika formy jest pochodną upodobania artysty do diagonalnych kierunków, które zyskują na urodzie tym bardziej, gdy scena ujęta została z góry, z perspektywy lotu ptaka.

W 2005 roku Barczyk rozpoczął nowy cykl zatytułowany „Squadniki”, który kontynuuje do dnia dzisiejszego. Przeważają w nim pokaźnych formatów ksylograficzne druki, często wzbogacone o właściwości litografii. Seria ta  – obok dzieł na papierze – poszerzona została o realizacje malarskie, które ujawniają wyraźne ślady warsztatu grafika. Postać – w  przykładach  graficznych tego zespołu prac  -   zdefiniowana zostaje czarną plamą a szczegóły naniesione delikatną białą linią. Całość uzupełnia  kontekst bezprzedmiotowej, o krystalicznej strukturze przestrzeni. Te dynamicznie kreślone tła przywodzą na myśl „Crosshatch Patterns” Jaspera Johnsa – obrazy kształtowane z powtarzających się wzorów kresek o intensywnym rysunku i wciąż zmiennych względem siebie układach. W tak zaaranżowanej scenerii, Barczyk całą swą uwagę skupia na kobiecie, będąc jej oddanym obserwatorem. Nie interesuje go współczesny model zapracowanej businesswoman. Jego dziewczyny odpoczywają, wygrzewają się na słońcu, zażywają relaksującej kąpieli, odsłuchują muzyki z odtwarzaczy MP3, grają w warcaby, delektują się kawą podaną w papierowym kubku, pragnienie zaspokajają puszką piwa lub schłodzoną butelką Coca Coli. Z zalecanego powszechnie ruchu wybierają gimnastykę  i taniec, a jeśli narzekają, to tylko na chłodny polski lipiec, który odbiera im przyjemność plażowania.

„Squadniki” to seria dokonań artysty, pozwalająca dostrzec  zmiany, jakie zachodzą w sposobie formowania przez niego nagości kobiecej. W realizacjach datowanych na lata 2005-2008,  płaszczyznowo i syntetycznie opracowane  sylwetki  pociągają urodą wysmukłych, długonogich modelek, które usytuowane na obrzeżach całości założenia, dają się  podziwiać tylko częściowo, resztę  pozostawiając  w domyśle, poza kadrem kompozycyjnym. W późniejszych opracowaniach dochodzi nowy sposób wyprowadzenia postaci czarnym konturem, uproszczenia jej, pozbawienia ulotnej kobiecości i zastąpienia jej nieco zbrutalizowaną surowością przekazu. Bliska tu droga do porównań z dokonaniami niemieckich ekspresjonistów z kręgu „Die Brücke”, którzy swych źródeł szukali w kulturze Afryki i Oceanii, uczyli się smakować egzotycznego „prymitywizmu”, by docenić pojęcia bezpośredniości, instynktu i autentyczności w przyjętej przez siebie ideologii.  Obrazami ciała, pierwotnym estetyzmem popartym  użyciem stanowczej, odważnej kreski, wspierali dążenia do wypracowania nowej jakości swej kreatywności.

Barczyk korzystając z doświadczeń europejskiej awangardy artystycznej poprzedniego stulecia, najgorliwiej odnotowuje jednak zdobycze amerykańskiego pop-artu, jako źródło swej wiary, przekonań i inspiracji twórczych. Za swego idola obrał Andy Warhola – najwybitniejszego przedstawiciela tej opcji w sztuce, który zwykł mawiać, że „wykonuje prace, które każdy kto spaceruje po Broadwayu, rozpozna w ułamku sekundy – komiksy, wizerunki gwiazd, lodówki, butelki Coca Coli”. Tak jak Warhola – Barczyka interesują techniki reklamy, ich sposób wizualnego oddziaływania i natychmiastowość przekazu. Dlatego w ostatnich pracach prowadzi  dialog z symbolem pop obrazowania, wplata – z pozoru nieporadną kaligrafią – jego wypowiedzi, cytuje – przy użyciu szablonu – wizerunki Marylin Monroe, wykorzystujące  fotografię wielkiej diwy ekranu, która kiedyś posłużyła reklamie filmu „Casablanca”.  Podkreśla, że nie interesują go estetyzmy, a skuteczność z jaką dotrze do swego odbiorcy.

Tomasz Barczyk to artysta swego czasu, który wkraczał w dorosłość znaczoną wielością i natarczywością informacji. Interesuje go to co dzieje się tu i teraz, a swoje spostrzeżenia ubiera w formę, którą przyswajamy sobie w przelocie. To tak jakby dążył do  zapewnienia nam komfortu szybkiego oglądu i dokładał starań, by wyjść naprzeciw naszemu codziennemu zabieganiu.

Prezentacja Tomasza Barczyka w Galerii 72 to wydarzenie szczególne. To pierwszy – w ciągu blisko czterdziestoletniej historii tej przestrzeni wystawienniczej –  pokaz twórcy urodzonego w Chełmie. Pokaz w miejscu, które – jak sam podkreśla – kształtowało jego młodzieńczą wrażliwość na nowe bodźce estetyczne. Z tym większą radością przyjmujemy jego sztukę okrzepłą już w innym – toruńskim środowisku.

Jagoda Barczyńska, Chełm  2011

Wernisaż 15 kwietnia 2011 o godz. 18.00

Wystawa składa się z najnowszych, prezentowanych po raz pierwszy grafik i obrazów, a także z prac tworzących cykl  Squadniki. Wystawa jest pomyślana jako całość i zaaranżowana specjalnie dla Galerii 72 w Chełmie, pokazującej na co dzień, w ramach muzeum, awangardę polskiej sztuki od 1972 roku.

Zapraszam

Galeria 72, Muzeum w Chełmie, ul. Lubelska 55
15 kwietnia – 31 maja 2011

pokaz slajdów

Czym jest dzisiaj sztuka, czym jest grafika i czym może być. Czy grafika jest tak jak się ogólnie przyjmuje wydzieloną dziedziną sztuki, zarezerwowaną tylko dla wtajemniczonych w arkana warsztatu, czy też może być nośnikiem idei wykraczających poza poprawną technikę, a wręcz (jak to określiła Dorota Folga-Januszewska) kluczem do zrozumienia sztuki w ogóle?

Moja sztuka to pewnego rodzaju komunikacja, która wykorzystuje zakodowany obraz. Ten obraz składa się z elementów rzeczywistości, która mnie otacza. Zawsze interesował mnie człowiek z jego codziennością, a naszą codziennością jest m.in. obraz reklamowy dostępny niemal na każdym kroku: na ulicy, w czasopismach, a przede wszystkim na ekranie komputera w internecie.
Niewątpliwie wiele osób doszuka się w moich pracach odniesień do reklamy, a to przez ikony produktów, a to czasem, przez formę prac działających jak plakat reklamowy.
Nie tylko moim zdaniem, reklama stała się już częścią rzeczywistości porównywaną do każdego innego wytworu naszej cywilizacji – z obrębu nauki czy technologii, a nawet więcej – jest elementem kształtującym nasz estetyczny odbiór świata – a zatem blisko jej do sztuki. Martin Peter Davidson stwierdza wręcz, że reklama stała się przejawem sztuki czasów postmodernizmu.

Od dawna światowi twórcy starali się zacierać granicę pomiędzy sztuką a reklamą: przez pracownię reklamy w Bauhausie, aż po plakat Olviero Toscaniego na Biennale Weneckim w 1993 roku. Pop-art również wpisał się w ten proces zacierania granicy. Maria Popczyk zauważa w materiałach konferencji „Estetyka reklamy”, że „pop-art naśladuje reklamę wyolbrzymiając język masowej wyobraźni”.  Jeśli naszą tożsamość buduje otoczenie, to dzisiaj stało się ono globalne, przez coś, co jest jedyne w swoim rodzaju – internet, gdzie nagromadzenie obrazu (potocznie zwanego grafiką) jest niewyobrażalne a relatywizm stał się drogowskazem. Sztuka tak jak reklama, musi być na tyle sugestywna, aby wzbudziła zainteresowanie i przekazała podstawowy komunikat w ułamkach sekundy. Musi to robić skutecznie, aby w gąszczu wszelkiej transmisji dotrzeć do patrzącego. Ewa Szczęsna w Poetyce reklamy pisze: „Przekaz, który nie przyciąga uwagi odbiorcy, przestaje pełnić swoją funkcję, skazany jest na nieistnienie.”

W projekcie THANK YOU ANDY jedne formy cytują drugie, pojawia się podwójne kodowanie obrazu, które wciąga widza do gry w style i symbole. Grafiki i obrazy prowadzą plastyczną łamigłówkę z powszechną wizualizacją świata jaką jest szeroko rozumiana reklama oraz pop-art z jego symbolem Warholem, czyli sztuką czerpiącą z codzienności. Moim celem w sztuce jest bliski kontakt z rzeczywistością, wręcz realizm oparty na ikonografii współczesnego życia, ale nie odtwarzanie natury, a wizualna gra symbolami w mojej wyobraźni.

pokaz slajdów

Tekst Agnieszki Gniotek, który powstał w kontekście wystawy Squadniki w Galerii Sztuki Wozownia w Toruniu (styczeń-luty 2010) i Galerii Sztuki Farbiarnia na Pięknej w Warszawie (luty-marzec 2010).

Twórczość graficzna Tomka Barczyka rozpięta jest na dwóch, zdawałoby się zupełnie różnych, biegunach. Pierwszym z nich jest zdecydowanie tradycyjna technika: rzemieślnicza, rękodzielnicza, wymagająca znacznego wysiłku fizycznego – drzeworyt, linoryt, litografia. Z drugiej strony tematyka prac nie ma w sobie nic klasycznego i tradycyjnego, przeciwnie jest odbiciem zwykłej codzienności.
W zespole motywów, jakimi posługuje się Barczyk znajdujemy ilustrację czasów, w których żyje, ale także co ważniejsze, sztuki jego pokolenia. Bo Tomek Barczyk w tym doborze motywów w cale nie sili się na oryginalność. Przeciwnie, jest typowym przykładem twórcy wywodzącego się z roczników 70., który wchodził w dorosłość już w nowych, kapitalistycznych i „kolorowych” czasach, gdzie coca-cola nie była wyrazem tęsknoty, a normalnym napojem, z którym problem polega na tym, że nie zawsze jest za co go kupić.

Co jest, wobec tego, intrygujące w postawie Barczyka? Połączenie tradycyjnych technik graficznych z narracją, symptomatyczną zazwyczaj dla malarstwa. Lekkie, powiedziałabym nawet błahe tematy codzienne, ilustracje – bo to słowo wydaje się wyjątkowo adekwatne – najzwyklejszych zdarzeń, notatki autobiograficzne z wakacyjnych wypadów nad morze czy wizyt w klubach, przez Barczyka są z mozołem rznięte w drewnianym klocku czy linoleum, a jednak nic nie trąca na swojej finezyjnej poetyce „newsa”. I to mimo bardzo znacznych formatów, także dla grafiki nietypowych. Te „Squadniki” twórczości Barczyka czynią z niej ciekawe i intrygujące pole plastyczne, po którym chodzi się z niekłamaną przyjemnością. Prace pokazują, z jaką swobodą autor podchodzi do medium, w którym się wypowiada, swobodą świadczącą o perfekcyjnym opanowaniu warsztatu.

Barczyk odżegnuje się od estetyzowania, podkreślając prawdę tkwiącą w jego kreacjach. Tylko w połowie ma racę. Te dwie rzeczy w jego kompozycjach wcale się nie wykluczają. Jest w nich prawda szybkiej notacji otaczającej rzeczywistości, jest też prawda aktu – wizerunku ludzkiego ciała, oraz zabawne, czerpiące ze świata mediów tytuły – komentarze. Jest też jednak pociągająca estetyka, dekoracyjne układy, uroda przedstawień. To również symptomatyczne dla jego pokolenia, które zaprzestało realizacji sztuki „trudnej, brzydkiej, traumatycznej”, na rzecz wyobrażeń lekkich, co nie znaczy płytkich, komunikatywnych czyli posługujących się prostym, zrozumiałym dla wszystkich językiem, i po prostu estetycznych.

Telefony komórkowe, mp3, piwo z puszki, kawa w plastikowym kubeczku to nasze emblematy codziennej konsumpcji, bo jesteśmy konsumentami czy tego chcemy czy nie. Barczyk tego nie potępia, po prostu zauważa, tak samo jak to, że dziewczyna w kąpieli jest erotycznie pociągająca, a dziewczyna z puszka piwa w dłoni już jakby trochę mniej. Bo Tomek jest obserwatorem bystrym i krytycznym, a poza tym patrzy na świat oczami faceta i wcale tego nie ukrywa. Dlatego w jego pracach więcej ładnych dziewcząt niż męskich pociągających ciał. Jest tu też ruch, ekspresja gestu i zaznaczona czasem tylko konturem, ale wyraźna charakterystyka portretowa. Trudno powiedzieć dlaczego, ale czarno-białe w większości grafiki Barczyka wydają się nam barwne. Ich „gęsta” narracja sprawia, że dostrzegamy w nich cały świat opowieści, nie pozbawiony kolorów.

Tomasz Barczyk – Squadniki – 15.01 – 31.01.2010

Najnowszy cykl prac Tomasza Barczyka zatytułowany Squadniki powstał na przestrzeni czterech ostatnich lat i zawiera grafiki wykonane w technikach drzeworytu i litografii. Tu także, jak w niemal wszystkich pracach Barczyka pojawia się akt kobiecy. Jednym z problemów umiejscowionych w centrum zainteresowania artysty jest kompozycja – w kolejnych grafikach nieustannie przepracowywana jest kwestia rozmieszczenia sylwetki w polu przedstawienia. W cyklu graficznym Erotina, realizowanym w latach 2003-2005, ukazane fragmentarycznie ciała przecinają prostokątną powierzchnię skośnie, poziomo lub pionowo, natomiast w Squadnikach często sytuują się na granicach nośnika i wykazują silniejsze dopasowanie do jego kształtu.

Cykl Squadniki sygnalizuje ewolucję twórczości graficznej Barczyka w stronę syntetycznej, uproszczonej formy. Sprężyste, delikatne sylwetki zastąpione zostały hieratycznymi lub ekspresyjnie „wyciosanymi” figurami. Celem, który postawił sobie artysta w Squadnikach było, jak sam mówi, wydobycie antyestetycznych właściwości grafiki i nakreślenie związku graficznego obrazu ze współczesną rzeczywistością. Efektem tych dążeń jest konglomerat prymitywizujących form, niedbale wyrytych napisów i przedstawień codziennych przedmiotów, który stanowi o wyrazie prezentowanych prac.

Anna Jackowska